E ai ki ngā rangahau o te wā, kei te tipu haere te hunga matatau ki te kōrero Māori, engari, kāore i te mōhio ki ngā tatauranga mō te taha ki te whānau Māori.
Koira tētahi wānanga nui ki te hui taumata o Tōnuitia te Reo i tū ki Te Herenga Waka ki Pōneke.
Ko Ngā Pae o te Māramatanga tērā e āta ruku nei i te rētōtanga, i te rangiwhāwhātanga o ngā take reo Māori, me te huarahi hei whai, e mana ai te kī, ka mauriora te reo Māori i a tātou.
Hei tā Ahorangi Rāwinia Higgins, kaikōmihana o Te Taura Whiri i te reo Māori, te āhua nei kei tua atu te reo Māori i te kapunga ringa o te nuinga o te iwi Māori.
“Tērā pea kua taonga rawa te reo, kua tapū rawa, kua mataku ngā whānau ki te kōrero, ki te kore e tuhi mā te whānau, kāre e whai kiko.”
“Whakaarohia pēhea te whakamāori anō i aua rangahau kia māmā ake te manawa atu a ā tātou ki te kore e whai kiko, ki te whai āwhina, he aha te take kei te mahi tātou i ēnei momo rangahau?”
Nō te Hepetema 2025, i whakaputaina e Te Taura Whiri tētahi pūrongo e āta tātari nei i te ora o te reo Māori, ka mutu, e ai ki taua pūrongo e 33.6% o ngā tamariki Māori kei te kōrero i te reo i te kāinga.
Ko Tākuta Raukura Roa tētahi o te hunga i tae atu ki te hui taumata nei, hei tāna, kei te pākia tonutia te hunga ako e te mataku, me te aha, ko te noho Māori o te reo ki waenga i ngā whānau tētahi kaupapa nui.
“Āta wetewete i ngā momo wehi, i ngā momo whakamā, he ruku, he ruku hōhonu, me pēhea te whakamāori i tō tātou reo kaua ko te whakamāori translation nei, engari ko te whakamāori normalisation nei.”
He tau kōwhiringa pōti tēnei, nō reira, e mōhio ana ngā kairangahau ka noho mai te reo Māori hei take kimi pōti.
I tērā tau, ara noa atu ngā kaupapa here a te Kāwanatanga e whakakore nei i te kaha kitea mai o te reo.
Hei tā Higgins, kāore e kore, ka takahia tonuhia te ara e tānoanoa ai te reo.
“Whakarongo ki nga kaitōrangapū e whiuwhiu nei i te reo Māori anō nei he whutupōro mō ngā mahi i te tau pōti.”
“Nō reira, kāore au i te whakaaro ka puta mai he kōrero hou.”
E ai ki a Awanui Te Huia, tētahi kaiako ki Te Kawa a Māui, me puta atu ngā kairangahau ki ngā hapori ki te kimi i ngā whakaaro a tēnā, ā tēnā, nā te mea i ētahi wā, kei te kōrero a Ngāi Whare Wānanga mā ki a rātou anō.
Hei tāna anō, ahakoa ko wai te Kāwanatanga, ko te whakarauoratanga o te reo, kāore i kō atu, kāore i kō mai.
“Whether we have a government who is a bit sour, that’s not going to change the desire that we have to ensure that te reo Māori is revitalised in our communities.”
“It’s sign posting to those who may have already had a disposition against te reo Māori that it’s okay to express those views publicly and that’s what we really need to see being shut down.”


