Watch the full English interview above.
Whai muri i tana nohonga ki tētahi wāhi ki Hapani mō ngā wiki e ono, kua hoki mai te kaitautoko hauora Māori a Lauryn Maxwell (Ngāti Pūkenga ki Waiau, Ngāti Maru, Ngāti Kiorekino) ki te kāinga me ngā māramatanga hou i puta i āna mahi me te rōpū tūmataiti, arā, ko Seibo.
I a ia i reira, i tautoko ia i ngā kaupapa hei whakapiki ake i te tomonga ki ngā ratonga hauora, ā, hei whakapakari hoki i te haumaru kai mō ngā tamariki i Malawi, ki te tonga rāwhiti o Āwherika.
Ko te aronga matua o Seibo he whakatutuki pūtea ā-rohe, ā-ao hoki mā te kāwanatanga o Hapani hei āwhina i ngā tamariki o Malawi. Mā āna hōtaka ka whakawhiwhia ngā tamariki ki ngā kai kura ia rā, me ngā rauemi mātauranga hira pēnei i ngā pēke kura me ngā pukapuka, hei whakakore i ngā ārai ki te ako.
I tērā marama, i hainatia tētahi kirimana pūtea hei tautoko i te hanga o ngā kīhini whāngai kura e toru ki te rohe o Mzimba. Mā ēnei whare hou e āhei ai te whakarite kai ki ngā wāhi haumaru, me ngā pūnaha parukore tika. Ko te tūmanako mā tēnei whanaketanga ka whiwhi tonu ngā tamariki i ngā kai hauora.
Mō te tokomaha o ngā ākonga, ka haere ki te kura me te hiakai, ka kino tō rātou kaha ki te aro, ā, i ētahi wā ka hua ake te kore haere ki te kura me te mutu wawe i te kura.
Ka kōrero te kairīpoata o Te Ao Māori News, a Natasha Hill, ki a Lauryn Maxwell mō ōna wheako ki Hapani me āna whakaarotanga mō te pānga o tēnei mahi.
Pātai: He pēhea te rerekē o tō tirohanga Māori ki ngā wero ā-ao pērā i te hiakai me te hauora, i ngā tikanga auraki o Te Ao Pākehā?
Ko tētahi mea tino pai i kitea e au i taku taenga atu ki Hapani, ko te whānuitanga o te mana o ā tātou uara Māori ki te ao whānui. I whakaaro au kāore rātou te mōhio he aha te whanaungatanga, te kaitiakitanga, me te manaakitanga.
Ko tētahi wāhanga nui o taku mahi i reira, he whakamārama i aua uara. I hiahia rātou kia kawea atu e au taku tirohanga Māori ki Hapani, ki roto hoki i ā mātou mahi.
I tuku au i ētahi whakaaturanga mō te tikanga o te whanaungatanga te whakamārama kupu, te whakahua tika, me tōna tikanga ki a tātou i te kāinga, ā, me tōna āheinga ki Hapani.
I mōhio au e whakatinana kē ana rātou i te maha o ēnei uara, he mea tino whakamīharo. Ka whatu hoki ēnei uara ki roto i ā mātou kaupapa me ā mātou mahi ki Malawi, me ngā tamariki, me ngā kaiako me ngā kaimahi i reira. Ki ahau nei, he ngāwari te whakawhiti o ā tātou uara ki te tirohanga ā-ao.

E kōrero ana mō te manaakitanga me te whakawhanaungatanga, ahakoa te tawhiti o Hapani me Aotearoa, he pēhea tō kite i taua hononga?
He mea whakamīharo rawa atu. I tino whakahonoretia ahau i tō rātou pōhiri mai ki tō rātou whenua, ki roto i tētahi rōpū e mahi kē ana me ngā tāngata whakaraerae, ā, i manaakitia nuitia ahau.
I akiaki rātou kia whai hua au i taku wheako, ā, i tautoko hoki tōku rangatira, me ngā hāereere rerekē mō te mahi ki Osaka. I ngā rā tuatahi, he mea pai kia kawea atu āku uara ki reira. Ka kawe mai rātou i ā rātou uara.
I mahi tahi mātou i raro i te whakaaro kotahi kei te waka kotahi mātou, e whai ana i ngā hua ōrite, otirā i te ao hauora tūmatanui. He mea pai kia whakatinanahia aua uara.

Nō Tauranga koe, kua tae ki Hapani me Inia. He aha ō wawata hei kaiārahi rangatahi?
Ko taku tūmanako kia tokomaha ake ngā rangatahi ka whai wāhi ki ēnei momo whai wāhitanga. Ko au te tuatahi o tōku whānau ki te haere ki te whare wānanga, nō reira kāore he tauira hei ārahi i ahau mō ngā tukanga tono pūtea haere. Kāore au i mōhio mō aua pūtea tae noa ki ētahi tau kua pahure, kātahi au ka tono ki te tokomaha.
E hiahia ana au kia māmā ake te whai wāhi atu a ngā rangatahi ki ēnei whai wāhitanga, ā, kia mōhiotia whānuitia hoki. He maha kei te huna, engari he tino taonga otirā ko ngā haerenga ki Inia me Hapani. He mea hurihuri oranga.
I pēhea tō wheako mahi ki ngā hapori whakaraerae i Aotearoa i āwhina i a koe ki Hapani?
He nui āku mahi i konei i Aotearoa, ā, kua mahi au mō ētahi kamupene Māori. I tēnei wā kei te mahi au ki Te Kaunihera o Tāmaki Makaurau i roto i Ngā Mātārae, arā, Māori Outcomes.
I kawea atu e au ngā pūkenga me ngā mātauranga ki Hapani, otirā mō te mahi ki ngā tamariki o Malawi, he tino whakaraerae, he noho wehe hoki. Ko tētahi akoranga nui, me tiro whakamuri, me tiro whakamua hoki i te wā e waihanga kaupapa ana, kaua mō te tangata takitahi anake i tēnei wā tonu.
Nā reira i kawea atu taua tirohanga ki te mahi a ngā tāngata i Malawi pēnei i ā rātou tamariki. Ko rātou e kore kai i te wā ka haere ki te kura, engari ko ngā hapori hoki e pāngia ana e tēnei mate. Ko ngā kaiako, ā rātou whānau whānui te rongoā.

Tata ki te 30% pea o ngā tamariki i raro iho i te rima tau i Malawi e raru ana i te tipu ake, nā reira, he pēhea te manaakitanga me te whakawhanaungatanga e whakaawe i āu mahi?
Ki ahau nei, ko te wairua o te manaakitanga te mea nui. Ahakoa kāore he hononga tōtika ki a rātou, ka toro tonu te ringa āwhina. Ka whakawhānuihia ā tātou rauemi, ā tātou mātauranga. Koia tāku i te mahi i konei i Aotearoa me ngā hapori i mahi tahi ai au.
Nā reira, he pai ki te haere ki Hapani. Ahakoa te tawhiti i waenganui i Hapani me Malawi, kāore tērā i aukati i te toro atu o te manaaki, ngā rauemi me ngā mātauranga. He whenua auaha a Hapani. He mea whakamīharo te haere ki te marea, tae noa ki ngā teihana tereina. Pēnei, ‘Woah’ ētahi o ngā mea kei a rātou, kāore i te wātea i Aotearoa.
Nā reira, he tino painga tā rātou noho i tētahi tūranga pēnei, ā, ka taea e rātou te whakamahi i ngā auahatanga me ā rātou rauemi. Me te aha, ko te āwhina i te whānau whānui, he wheako pai.
Nō Tauranga koe, kua tae ki Hapani me Inia. He aha ō wawatahei kaiārahi rangatahi?
Ko taku tūmanako kia tokomaha ake ngā rangatahi ka whai wāhi ki ēnei momo whai wāhitanga.
Ko au te tuatahi o tōku whānau ki te haere ki te whare wānanga, nō reira kāore he tauira hei ārahi i ahau mō ngā tukanga tono pūtea haere. Kāore au i mōhio mō aua pūtea tae noa ki ētahi tau kua pahure, kātahi au ka tono ki te tokomaha.
E hiahia ana au kia māmā ake te whai wāhi atu a ngā rangatahi ki ēnei whai wāhitanga, ā, kia mōhiotia whānuitia hoki.
He maha kei te huna, ēngari he tino taonga otirā ko ngā haerenga ki Inia me Hapani. He mea hurihuri oranga. No reira, ko te manako nui kia whai wāhi atu atu ngā rangatahi ki ēnei momo āheinga.
He kupu āu mā ngā rangatahi?
Ki ngā rangatahi Māori, kia maumahara kei te waka kotahi tātou. Ahakoa te taiao, te horopaki rānei e kuhu atu ai koe, I kōrero māua mo te anga whakaaro Pākehā, me ngā rerekētanga ki ō tātou uara Māori, kia maumahara kei te whai tātou i ngā hua kotahi. Nō reira, kia ū ki ō tātou mātāpono i ngā wāhi katoa e haere ai tatou.




